Phương pháp “ Bàn tay nặn bột” - Tạo sự đam mê, hứng thú trong học tập.

Như chúng ta đã biết, việc hình thành cho học sinh một thế giới quan khoa học và niềm say mê khoa học, sáng tạo là một mục tiêu quan trọng của giáo dục hiện đại khi mà nền kinh tế tri thức đang dần dần chiếm ưu thế tại các quốc gia trên thế giới. Phương pháp “Bàn tay nặn bột” là một phương pháp dạy học tích cực, thích hợp cho việc giảng dạy các kiến thức khoa học tự nhiên, đặc biệt là đối với bậc tiểu học và trung học cơ sở, khi học sinh đang ở giai đoạn bắt đầu tìm hiểu mạnh mẽ các kiến thức khoa học, hình thành các khái niệm cơ bản về khoa học. Phương pháp này giúp các em không chỉ nhớ lâu, mà còn hiểu rõ câu trả lời mình tìm được. Qua đó, học sinh sẽ hình thành khả năng suy luận theo phương pháp nghiên cứu từ nhỏ và hình thành tác phong, phương pháp làm việc khi trưởng thành.

         Hiểu được hiệu quả và tầm quan trọng của phương pháp dạy học tích cực này, từ nhiều năm nay, trường Tiểu học Cảnh Thụy đã nghiêm túc triển khai và thực hiện giảng dạy phương pháp “Bàn tay nặn bột” đối với tất cả các khổi lớp với bộ môn Khoa Học và Tự nhiên Xã hội.

Thực hiện kế hoạch giáo dục năm học 2021-2022, hôm nay, ngày 16/2/2022, trường Tiểu học Cảnh Thụy tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”. Các đồng chí trong BGH và giáo viên toàn trường dự giờ môn Khoa học lớp 4 do đồng chí Lê Thị Thu Thủy và lớp 4C thực hiện.

                                                        (Các nhóm tích cực chia sẻ phám phá kiến thức mới)

         Mở đầu tiết học cô giáo đã dẫn dắt học sinh từ tình huống xuất phát sau đó cô đưa ra câu hỏi nêu vấn đề : "Các em biết gì về ánh sáng?", học sinh đồng loạt giơ những cánh tay như những búp măng xinh xinh bộc lộ những quan niệm ban đầu: “ Ánh sáng có nhiều tác dụng; nhờ có ánh sáng thì mắt mới nhìn thấy mọi vật; ánh sáng xuyên qua một số vật; ….” . Ngay từ những phút đầu tiên của tiết học tôi đã cảm nhận thấy trên gương mặt của các em đã thể hiện rõ sự tò mò, tích cực, ham học hỏi. Từ những bộc lộ quan niệm ban đầu mà học sinh đặt ra hàng loạt các câu hỏi cần trả lời:

           + Ánh sáng có tác dụng gì?

           + Ánh sáng có thể xuyên qua các vật được không?

           + Ánh sáng xuyên qua được các vật nào nhỉ? 

           + Ánh sáng quá mạnh có gây hại cho mắt không?

           +Ánh sáng có truyền qua các vật được không ?

          Dưới sự dẫn dắt của giáo viên mà học sinh bộc lộ khái niệm ban đầu của bản thân học sinh về vật tự phát sáng, vật được phát sáng. Chính trong những sự khác biệt quan niệm ban đầu về bản chất của sự vật, hiện tượng giáo viên đã hệ thống những câu hỏi thắc mắc của các em sát với yêu cầu nội dung bài học để từ đó đề xuất hướng tổ chức phương án thực nghiệm. Lúc này không khí trong lớp học trở nên sôi nổi hơn vì các em được tự mình lựa chọn ra những phương pháp tốt nhất, hay nhất để khám phá về ánh sáng. Theo quan sát của tôi một số em lúc đầu còn rụt rè e ngại chưa dám giơ tay thì giờ đây các em đã tự tin hơn, mạnh dạn hơn cũng muốn đưa ra những thắc mắc của riêng mình về . Như vậy, nhờsự giúp đỡ của giáo viên, chính học sinh tìm ra câu trả lời cho các vấn đề được đặt ra, thông qua tiến hành thí nghiệm, quan sát, nghiên cứu tài liệu để từ đó hình thành kiến thức cho mình. Phương pháp này hoàn toàn khác với phương pháp dạy học thông thường, kiến thức học sinh có được là tự hình thành kiến thức qua tìm tòi nghiên cứu chứ không phải do giáo viên cung cấp. Qua tiết học “ Ánh sáng” do đồng chí Thu Thủy và lớp 4C thực hiện, chúng tôi nhận thấy hiệu quả thực sự rõ rệt đó là các kĩ năng của học sinh tăng lên vượt bậc như kĩ năng chia sẻ, kĩ năng viết, kĩ năng trình bày thí nghiệm, kĩ năng tổng hợp ý kiến , kĩ năng nói…

                                    Học sinh tiến hành thí nghiệm thí tìm hiểu về đường truyền của ánh sáng

Các em được tự tay làm thí nghiệm, nêu ra những hiện tượng và hợp tác nhóm để ghi lại kết luận. Những ánh mắt chăm chú quan sát vào những hiện tượng xảy ra nhất là hiện tượng khi chiếu đèn pin vào các tấm kính, quyển sách,...Nét mặt em nào em đấy đều tỏ ra ngạc nhiên và tràn đầy sự hứng khởi.

                                                               Giáo viên và học sinh hứng thú thực hiện thí nghiệm

Tất cả các thành viên của mỗi nhóm đều rất hào hứng, tích cực và sôi nổi. Hoạt động cộng tác nhóm được thể hiện rất rõ các em đã biết hợp tác để thực hành và ghi lại những hiện tượng rồi thảo luận đưa ra kết luận cuối cùng. Qua đây tôi thấy hoạt động cộng tác nhóm là vô cùng quan trọng vì từ đó các em có thể tự tìm tòi và chủ động chiếm lĩnh kiến thức.

Phỏng vấn học sinh sau khi làm thí nghiệm, học sinh hào hứng:

+ Cô ơi, thích lắm ạ!

+ Cô ơi, hôm nay em được thí nghiệm để tìm hiểu về ánh sáng, giờ em mới biết ánh sáng truyền đi thế nào.

+ Ánh sáng có nhiều tác dụng cô nhỉ?

Tất cả các câu nói ngây thơ của các em làm chúng tôi cảm thấy hạnh phúc khi học sinh được tự mình khám phá kiến thức bằng các thí nghiệm mà tự học sinh làm.

Giờ học áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột’’mang lại cho các em nhiều cơ hội trải nghiệm mới, giúp học sinh mạnh dạn tự đưa ra ý kiến của mình, chủ động ghi lại những suy nghĩ, phán đoán, các giải thích đề xuất.. sẽ góp phần giúp HS rèn luyện kĩ năng diễn đạt, ngôn ngữ nói, viết,  kỹ năng thuyết trình trước đám đông, khả năng lập luận để bảo vệ quan điểm khoa học của mình, khả năng hợp tác, góp phần hình thành tác phong và phương pháp làm việc của một nhà khoa học khi các em trưởng thành.

Buổi sinh hoạt chuyên môn cũng đã góp phần bồi dưỡng cho giáo viên chúng tôi những kĩ năng như: quan sát, phân tích, … Bên cạnh đó, các thầy cô cũng đã tập trung vào trao đổi, thảo luận tìm ra hướng giải quyết các nội dung còn băn khoăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện giảng dạy của bản thân.

Tiết học của cô và trò lớp 4C kết thúc trong niềm vui và niềm phấn khởi, giờ học được đánh giá cao của Ban giám hiệu và giáo viên toàn trường

Nhìn những gương mặt say mê của các em tôi đã thầm hiểu rằng tiết học ngày hôm nay đã thực sự cuốn hút được các em không giống như các phương pháp học cũ là học sinh chỉ được nghe, quan sát trong sách vở mà ở phương pháp bàn tay nặn bột này các em luôn là trung tâm của các hoạt động. Các em đã được tự mình khám phá kiến thức, tìm tòi kiến thức thông qua hoạt động thí nghiệm, từ đó đưa ra kết luận của chính mình.

Để đạt được kết quả trên, giáo viên đã rất linh hoạt trong xử lí tình huống, hướng dẫn học sinh cách đưa ra câu hỏi đúng trọng tâm và đặc biệt là khi dạy học theo phương pháp nặn bột cần phải nắm vững các khâu, các bước cơ bản,trong đó tổ chức hoạt động thực hành thí nghiệm là hoạt động vô cùng quan trọng, đem lại hiệu quả cao trong giờ vì tạo được sự hứng thú, kích thích sự tò mò và hợp tác với bạn bè để tìm ra kiến thức mới. Muốn thế, thì cần phải có sự chuẩn bị kĩ càng về dụng cụ thí nghiệm. Tôi suy nghĩ: Càng lường trước được những khả năng không thành công của thí nghiệm khi chuẩn bị đồ dùng thì hiệu quả mang lại càng cao...

                                                                 Giáo viên: Hoàng Thị Nga – Trường Tiểu học Cảnh Thụy